De impact van financiële uitbuiting bij ouderen
Geld of een pinpas afpakken. Iemand onder druk zetten om geld te geven of over te maken. Waardevolle spullen meenemen of verkopen zonder toestemming. Misbruik maken van een volmacht of bankmachtiging. Het zijn allemaal voorbeelden van financiële uitbuiting, vaak gepleegd door mensen die je vertrouwt. Jaarlijks worden tienduizenden ouderen slachtoffer van financiële uitbuiting. Geschat wordt dat één op de twintig ouderen met deze vorm van mishandeling te maken krijgt.
Waarom zijn juist kwetsbare ouderen de dupe van financiële uitbuiting? Wie zijn de daders? Hoe werkt het? Wat doet het met slachtoffers? Wat zijn signalen? En hoe voer je een gesprek bij een vermoeden van financiële uitbuiting? We vragen het aan Renate Mazenier, buurtmaatschappelijk werker met aandachtsgebied financiën bij Sociaal Werk Sedna in Emmen. Zij studeerde vóór de zomer af op dit onderwerp aan de opleiding Sociaal Werk van NHL Stenden.
Waarom zijn juist ouderen kwetsbaar?
“Omstandigheden kunnen maken dat ouderen afhankelijk zijn van anderen en dat maakt hen kwetsbaar.”
Renate noemt enkele voorbeelden uit haar dagelijkse praktijk:
“Ouderen met een beperking, ouderen die niet goed kunnen zien of horen, ouderen die niet kunnen lezen of schrijven en/of niet handig zijn met de computer. Ook iemand die alleen woont, is een gemakkelijk doelwit. Wie helpt je dan met de tuin of het doen van de boodschappen?”
Wie zijn de daders?
Schrijnend genoeg zijn de daders vaak mensen die dichtbij de oudere staan. Familieleden, buren en bekenden.
“Misschien heb je je twijfels, maar het zijn wel mensen om wie je geeft. Dat maakt financiële uitbuiting extra ingewikkeld. Het gebeurt door iemand die jij vertrouwt en dat vertrouwen blijkt niet terecht”, vertelt Renate.
Hoe gaat financiële uitbuiting in zijn werk?
“Denk niet: dit gaat mij niet overkomen”, stelt Renate. “Daders zijn slinks. Ze weten precies hoe ze op je gevoel moeten inspelen.”
Financiële uitbuiting ontstaat vaak geleidelijk. Het begint klein, met vragen als: “Heb je misschien wat geld voor me? Ik heb even geen geld om brood te kopen.” Daarna gaat het steeds verder. Uiteindelijk kunnen er huurachterstanden ontstaan en staat zelfs een deurwaarder aan de deur.
Het meest indrukwekkende voorbeeld uit Renates praktijk is een man die binnenkwam met een onsamenhangend verhaal over zijn auto. Later bleek dat een bende zijn hele huishouden had overgenomen, inclusief zijn financiën.
“Die bende richtte zich op kwetsbare mensen in ons gebied, waaronder kwetsbare ouderen.”
Wat doet financiële uitbuiting met slachtoffers?
Financiële uitbuiting door iemand die je vertrouwt, laat diepe sporen na.
“Dat heeft zóveel impact. Je voelt je beschaamd en beschadigd. Dat draag je de rest van je leven mee.”
Bij de man uit het eerder genoemde voorbeeld had de financiële uitbuiting zelfs tot gevolg dat hij onder bewind kwam te staan en in begeleid wonen werd geplaatst. Dat brengt ook hoge maatschappelijke kosten met zich mee.
Volgens Renate moeten we echter niet doorslaan in wantrouwen.
“Laatst sprak ik een man die niet kon lezen of schrijven. Hij had geld overgemaakt naar zijn spaarrekening. Hoe dat was gelukt? De buurman had hem geholpen. Ik heb het gecontroleerd en alles bleek in orde. Onze samenleving is zo ingericht dat je soms afhankelijk bent van een ander. Het moet niet zo zijn dat mensen bang worden om hulp te vragen of aan te bieden.”
Signalen van financiële uitbuiting herkennen
Het is belangrijk alert te zijn op mogelijke signalen van financiële uitbuiting. Renate onderscheidt zes belangrijke signalen:
- Angstig of ongemakkelijk gedrag.
- Onverklaarbare afschrijvingen of grote geldopnames.
- Mensen die plotseling opvallend vaak over de vloer komen.
- Schulden of huurachterstanden bij iemand die financieel altijd zelfstandig was.
- Verloren of verdwenen eigendommen, zoals sieraden.
- Heftige emoties zoals schaamte, schuldgevoelens, somberheid of defensief gedrag.
Hoe ga je het gesprek aan?
Bij een vermoeden van financiële uitbuiting is het belangrijk het gesprek niet aanvallend te beginnen.
“Dan gaat de deur direct dicht. Het is belangrijk om contact te maken zonder direct te oordelen. Uit je zorgen en vraag bijvoorbeeld: ‘Gaat het wel goed met je? Ik heb het idee dat er dingen gebeuren die niet oké zijn. Klopt dat? Hoe zie jij dat?'”
Lukt dat niet alleen? Dan kan iemand van het sociaal wijkteam mogelijk ondersteunen bij het gesprek.
Vermoeden van financiële uitbuiting?
Renate Mazenier ontwikkelde een signaleringskaart en een gesprekskaart die kunnen helpen bij een vermoeden van financiële uitbuiting.
Voor meer informatie kun je contact opnemen met Renate Mazenier via r.mazenier@sednaemmen.nl of 06-45975677.
Ook Veilig Thuis kan altijd meedenken bij vermoedens van financiële uitbuiting. https://www.veiligthuis.nl/nl
Kijk ook eens hier voor meer informatie over hulp: https://seniorenkrant.nl/efkes-hulpplatform-leeuwarden/
