Eeen beetje getikt?

Je garage ombouwen tot een werkplaats. De ruimte daarboven tot een museum maken. Op 79-jarige leeftijd nog alle doordeweekse dagen doorbrengen met het opkalefateren van typemachines. Ben je dan een beetje getikt? Misschien, maar Ryk van Dijk uit Gytsjerk geniet er met volle teugen van. 

Lopend op klompen en met een sigaar in de mond heet hij mij welkom in Schrijfmachinemuseum Sjoch! In de werkplaats hangt het tjokvol met materiaal. Het meest opvallend zijn ziekenhuistangetjes uit het oude Diaconessenhuis in Leeuwarden en haakjes die Van Dijk aftroggelde van zijn tandarts. “Dit heb ik allemaal nodig,” vertelt hij. “’Zorg wel dat alles opgeruimd is voordat je doodgaat, zegt mijn vrouw altijd’.” Breed lachend: “Dat ben ik nog lang niet van plan.”

Het kan verkeren

Dat hij in de wereld van schrijfmachines belandde, is te danken aan de mensenkennis van leraar Meijer van de opleiding elektro en metaal op de christelijke lts in Leeuwarden. “Meneer Winsemius van de Algemeene Friesche Verzekeringsmaatschappij zoekt een schrijfmachinemonteur en dat moet jij worden. Jij moet niet in de bouw of in de fabriek, jij hebt afwisseling nodig. Dat had meneer Meijer goed gezien,” kijkt Van Dijk terug. “Ik vond het prachtig! Daar bij de Algemeene Friesche Verzekeringsmaatschappij leerde ik omgaan met schrijfmachines. In die tijd stond op elk bureau een schrijfmachine, dus er was werk genoeg. Vervolgens kwamen er in de zestiger jaren boekhandelaren, die wilden bijverdienen door goedkope schrijfmachines te verkopen. Die kwamen vaak kapot aan, waarna ze mij vroegen ze te repareren. Zo heb ik alle merken en soorten leren kennen. Elke schrijfmachine is anders, maar werkt volgens dezelfde principes,” weet Van Dijk.

Uit de hand gelopen

Maar liefst vijfendertig jaar was Van Dijk werkzaam in wat hij het “prachtige vak van mechanica” noemt. Tijdens deze periode is ook het verzamelen van schrijfmachines ontstaan. De stap naar een eigen museum is onder meer te danken aan de achterbuurvrouw. “Haar overleden man deed de administratie op een oude schrijfmachine. Wil jij die hebben, vroeg ze. Maar je mag ‘m niet verkopen. Vervolgens is het wat uit de hand gelopen,” grinnikt Van Dijk.

Tijdens een rondleiding in zijn privémuseum krijgt hij de mooiste reacties. “Vaak hoor ik dan: Sjoch, myn heit hie ek sa’n ien. Het maakt dat mensen herinneringen aan vroeger ophalen.” Van Dijk registreert nauwkeurig welke machines hij in huis heeft en wie de schenker is. “Alles komt in de computer en in boeken. Ik heb zes dikke multomappen met foto’s van zeshonderd schrijfmachines.” Het allermooiste is dat Van Dijk bij elke schrijfmachine een mooi verhaal weet te vertellen. Wijzend naar een groot meubel op de begane grond: “Ik had mijn zoon uit Breda gevraagd een schrijfmachine van een oud vrouwtje naar Friesland te vervoeren. Toen hij aankwam had hij de smoor in: hij had zich een breuk getild. Dat had helemaal niet gehoeven. Hij had de schrijfmachine er via het schuifmechanisme uit kunnen halen.”

Apenstaartje

Op de bovenverdieping staat een Corona schrijfmachine uit 1912. “Kijk, die heeft een apenstaartje,” wijst Van Dijk. “De Amerikaanse ingenieur Ray Tomlinson was in 1971 op zoek naar een teken, waarmee hij de scheiding kon aangeven tussen een persoonsnaam en de naam van een organisatie. Omdat het apenstaartje al op de meeste toetsenborden van Amerikaanse schrijfmachines stond en geen functie meer vervulde, werd dit teken als meest praktisch gevonden.”

Remington

Bijzonder is ook het verhaal achter de Remington Noiseless uit 1912. “Om het lawaai van vele typistes op één afdeling te reduceren was de Noiseless uitgevonden. Maar de aanschaf was ontzettend duur en al snel werd de bekende machine met hamerslagsysteem weer ingevoerd.” Toen Van Dijk zijn dienstplicht op de Oranje Nassaukazerne in Amsterdam vervulde, kreeg hij een specialistische opleiding bij Remington. Of hij wist wat Remington betekende? Met een onvervalst Amsterdams accent citeert Van Dijk: Rammelt Enorm, Maakt Iedereen Nerveus en Geeft Telkens Onnodige Narigheid.”

Vormgeving

Italianen hebben meer aandacht voor vormgeving dan wij, weet Van Dijk. “Als een echtpaar langs komt, zorg ik voor afleiding van de vrouw. Vervolgens vraag ik de man te beschrijven wat hij voelt als hij langs de vormen van deze machine gaat.” Grijnzend: “dan bekent die meestal dat al die rondingen hem doen denken aan een mooie vrouw.”

Hij doet het niet

Schrijfmachines zijn weer hip, merkt Van Dijk. “Mensen komen uit het hele land om hun typemachine te laten opknappen. Daarnaast komen er vrijwel dagelijkse vragen via de mail: mijn schrijf machine doet het niet. Dan duik ik erin en kom met een suggestie: je zou dit eens kunnen doen. Vervolgens komt dan de reactie: hoera, hij doet het! Blijer kun je mij niet krijgen,” glimt hij.

Een afspraak maken voor een kijkje in het museum kan via sjoch-museum@hotmail.com ■